"GroenLinks wil graag starten met een woord van dank aan de mensen die hard gewerkt hebben om deze begroting op te stellen. Het is een tijd van grote onzekerheid, zeker ook financieel. En een tijd van een onvoorspelbare Rijksoverheid waar we als gemeente afhankelijk van zijn. Daarbij past een woord van dank voor de begroting zoals die er nu ligt; om recht te doen aan de inwoners van Nieuwegein. Om de stad verder te vergroenen; socialer, duurzamer en veiliger te maken en een prettige omgeving te creëren om goed te wonen. Veel van de plannen uit het coalitieakkoord zien wij hier terug, zoals het belangrijke dashboard over de gezonde groei van de stad en het instellen van een vereveningsfonds voor meer sociale en middenhuur. Fijn! En dit zijn nog maar de uitwerkingen over 2023; er komt dus nog meer aan….
Toch staan we niet te juichen, want daarvoor zien we te veel op ons afkomen: Hoge inflatie, energiearmoede, klimaatcrisis, de verwijdering in de samenleving; wij gaan onzekere tijden tegemoet. Als gemeente moeten we ervoor zorgen dat de zwaarste lasten door de sterkste schouder gedragen worden. De tweedeling in onze samenleving was al langer gaande en wordt schrijnender. Er is een verharding in de samenleving met een teruglopend vertrouwen in de overheid. Dit vraagt investeren in participatie, vertrouwen en meer respect voor elkaar.
Want een stad bestaat dankzij de inwoners. En een democratie werkt alleen als iedereen zoveel mogelijk gehoord wordt. Ook de zachte stemmen. Echte democratie is een ‘deep democracy’ waarbij de minderheidsstandpunten ook meegewogen worden in een besluit. Wij zijn dan ook blij met de opmerkingen zoals op blz. 11 over het bevorderen van inwonersparticipatie, maar missen het plan voor het versterken van de lokale pers en de pilot van het burgerforum: wij horen graag van het college hoe het deze activiteiten ziet en wat ze ervoor gaan doen in 2023 of wordt het 2024?
Dan een andere zorg van ons: Laaggeletterdheid en het sociaal domein: GroenLinks staat achter de aandacht voor laaggeletterdheid en de verhoging van het budget voor het sociaal domein van meer dan twee miljoen. Terecht om daar waar de zorgen zo groot zijn, extra uitgaven te doen. Zo bouwen we aan meer kansengelijkheid. En zeker de plannen voor inwoners met een bijstandsuitkering in combinatie met het vinden van onbetaald en betaald werk juichen wij toe.
Wel vragen wij daarbij extra aandacht voor jongeren, zeker die jongeren die het moeilijk hebben als gevolg van de nasleep van corona, problemen in de thuissituatie of bijvoorbeeld de prestatiedruk. GroenLinks is blij met de voorgenomen activiteiten qua financiering uit de NPO-gelden, maar we realiseren ons ook dat dit tijdelijke middelen zijn. Het is daarom goed dat het college het voornemen heeft om begin 2023 met een nota jongerenbeleid te komen waarin ook meer lange termijn activiteiten beschreven zullen worden. We weten van jongeren dat ze behoefte hebben aan een eigen plek waar ze met elkaar kunnen praten over wat hen bezig houdt en we vragen de wethouder dan ook of hij deze vraag van de jongeren in de voorbereiding van dit beleid mee wil nemen.
Ook zien we in deze programmabegroting aandacht voor de energie-armoede; heel belangrijk om daar als gemeente op bij te springen, én de broodnodige klimaat-maatregelen: de transitievisie warmte, energiebesparing en stimulering van zon op dak. Maar er is meer nodig. Wij missen de aandacht voor circulariteit zoals we aangaven in de AvdS.
Ook het vergroenen is erg belangrijk. Wij constateren op blz. 34 dat de coalitieafspraak over het 3-30-300 principe wordt geconcretiseerd. Fijn! En tegelijk is er meer nodig want de klimaatveranderingen gaat sneller dan gedacht: u schrijft dat er een groenplan en een bomenafwegingskader komt. Kunt u concreet zijn wanneer wij dat mogen verwachten?
Daarbij zijn we blij dat de gemeente niet alleen staat in het verder brengen van de noodzaak én oplossingsrichtingen voor de klimaatcrisis. Een organisatie als SamenDuurzaamNieuwegein is daarin zeker ook belangrijk. Dergelijke vrijwilligersinitiatieven zijn immer ook een vorm is van bewonersparticipatie. Zo kunnen we komende zaterdag weer allemaal meedoen aan de klimaatfietstocht die om 10.00 uur start bij de Dorpskerk te Jutphaas. Bij deze de uitnodiging. Dergelijke initiatieven kunnen echter niet zonder onze steun. Vandaar de motie van GroenLinks samen met D66 om SDN duurzaam financieel te ondersteunen voor het kunnen uitvoeren van hun acties. Hoe mooi zou het zijn als we ons als raad juist in deze Nationale Klimaatweek allemaal achter deze motie en daarmee achter Samen Duurzaam Nieuwegein kunnen scharen. Van harte aanbevolen dus.
Voor ik de Moties en Amendementen zal doorlopen, wil ik nog 3 zaken zeggen. Want we zijn ambitieus in onze plannen en ook kritisch. Soms gezond kritisch, soms wellicht ongeduldig kritisch. Ik zei het al in de eerste termijn: GroenLinks heeft oog voor de onzekere situatie van ons land en dus ook onze stad. Want als we verder uitzoomen, dan zien we dat op nog geen 2000 kilometer hiervandaan een oorlog gaande is, met grote impact. Velen vluchten uit het oorlogsgebied. En velen vluchten uit andere gebieden weg van oorlog, onveiligheid, extreme armoede. Ook naar Nieuwegein.
Voor de komende vier maanden was gepland dat een opvangschip komt voor vluchtelingen uit onveilige landen. GroenLinks draagt dit initiatief een warm hart toe en heet deze tijdelijke inwoners van harte welkom in onze stad. Wij weten ook dat niet iedereen hier zo over denkt en dat bewoners met name kritiek hebben over de ligplaats en naar de rechter zijn gestapt. Die mogelijkheid om als inwoners naar de rechter te kunnen stappen is ook een belangrijke pijler van onze democratie, net als het respecteren van de uitslag van zo’n rechter.
Verder werken wij volop mee aan de activiteiten zoals in deze programma begroting benoemd. Veel is gericht op het repareren en herstellen. GroenLinks zet daarnaast het belang van preventie: De gemeente investeert in preventie en heeft een preventieakkoord. Voor GroenLinks is het belangrijk dat er een breder gedragen en meer samenhangend preventie- of gezondheidsakkoord komt, in verbinding met het fysieke domein in het omgevingsprogramma gezondheid. Daarom overweegt GroenLinks om met een initiatiefvoorstel te komen waarin concretere gezondheidsdoelen staan voor de langere termijn om die door de Raad te laten vaststellen. Dus hierbij alvast de uitnodiging aan partijen om daarover met ons mee te denken.
Tenslotte nog een zorg van een andere orde. Want bij alle plannen die we hebben maken wij ons zorgen over de uitvoerbaarheid, zeker nu het ambtelijk apparaat een hoog ziekteverzuim van 9% kent en wij weten dat verschillende vacatures door de krapte op de arbeidsmarkt niet vervuld
kunnen worden. We leven in een tijd waarin er niet genoeg mensen zijn om al het werk uit te voeren. Hierdoor is er een reel risico op bij voorbeeld burn-out of uitgestelde plannen waardoor mensen in de stad in de problemen komen. Dit heeft naast veel persoonlijk leed ook financiële consequenties. Dit vraagt dus om weerbare medewerkers die in staat zijn om met deze onbalans om te gaan en het vraagt van het college om de juiste prioriteiten te stellen. Onze vragen daarbij zijn: Hoe kijkt de wethouder hier tegenaan? En wat gaat het college doen om naast het goede personeelsbeleid de juiste prioriteiten te stellen als dat nodig is? Hoe worden wij als raad daarbij betrokken, zodat het ook onze prioriteiten zijn?"