"Komt er nog wat van?" De volledige tekst van de bijdrage van GroenLinks bij de Algemene Beschouwingen bij de begroting van 2001.
Nog voor de nieuwe begroting bij ons binnen was, wisten wij al waar we het over zouden hebben bij de algemene beschouwingen - over voorspelbaarheid gesproken! Voor de zevende keer in ons zevenjarig bestaan als GroenLinks-fractie Nieuwegein zullen we het hebben over de verhouding tussen het gemeentebestuur en de inwoners. Want dat hebben wij de afgelopen tijd weer gemerkt: die relatie wil maar niet vlotten.
We vielen collectief van onze stoelen toen wij de openingszin op pagina 16 van de begroting lazen. "Veel discussie over bestuurlijke vernieuwing gaat wat ons betreft over hoe we de burgers vanuit ons handelen duidelijk kunnen maken dat het gemeentebestuur er voor hen is." Einde citaat. GroenLinks heeft de indruk dat de bewoners juist vinden dat het gemeentebestuur niet helder heeft, dat zij er voor de bewoners is. De feiten staven dat maar al te vaak. De gemeente is bezig om het eigen beleid erdoor te krijgen. Concessies aan de burger zijn zeldzaam.
Het gros van de kiezers, of juist de thuisblijvers, is de mening toegedaan dat de overheid alleen met zichzelf bezig is. Nog altijd ervaart de burger het lokaal bestuur als afstandelijk. Nog altijd domineert het gevoel dat niet mét maar óver de burger wordt geregeerd. Dit beeld is schadelijk voor het imago van onze stad. Onze ervaring komt met die van de meeste burgers overeen dat inspraak alleen wordt geboden over punten en komma's. Totnogtoe is luisteren naar inhoudelijke respons taboe. De inspraak wordt in Nieuwegein zó georganiseerd dat die uiteindelijk ondersteunend werkt op de door het college gewenste richting, zonder dat er ook maar iets wordt opgenomen van reacties vanuit de bevolking dat niet past in het straatje van het college. Anders gezegd: wat u de burgers verschaft, is niet gebaseerd op vragen en behoeften, maar is sterk aanbodgericht. Dus bepaald door wat uzelf goed vindt.
Als u op pagina 17 (2e alinea) zegt dat de ombuigingen leiden tot ingrijpende keuzes voor de burgers en dat een gezonde financiële positie moet leiden tot een betere bedrijfsvoering, is het u meer te doen om de financiële status dan om de burgers. We weten ondertussen allemaal waar het u om te doen is bij de exercitie 'Ruimte maken'. U wilt geld hebben voor het Binnenstadsproject. Een project waarvan u bij hoog en laag beweerd hebt dat het de burger geen geld zou kosten. Alles zou budgettair neutraal gerealiseerd worden. Met dit argument heeft u het draagvlak voor de centrumplannen willen vergroten. Sommige burgers en instellingen hebben gemeend u te moeten geloven. De meesten waren het overigens met GroenLinks en anderen eens dat dit moeilijk te verwezenlijken zou zijn met het gepresenteerde programma.
Nu wilt u in nauwe samenwerking met inwoners en maatschappelijke organisaties (pagina 18) de sociale infrastructuur versterken. Zet dit streven af tegen de bezuinigingen waartegen velen, organisaties en individuen, geprotesteerd hebben en u zult zelf inzien dat uw wens niet in overeenstemming is met uw handelen. U zet zelfs de vertrouwensrelatie die er was op het spel.
U kunt juichen over uw eigen ideeën maar dat neemt niet weg dat het grootste deel van de culturele elite is weggelopen van de onderhandelingstafel. Een laatste illustratie willen wij u niet onthouden. In het oude gemeentehuis is een overleg gevoerd met minderhedenorganisaties over invulling van het cultuurbeleid. Zij mochten hun wensen op tafel leggen. In de verschenen cultuurvisie vinden zij tot hun verbijstering niets terug van geuite wensen en verlangens. Wederom een gemiste kans. Maar erger nog, u maakt de relatie overheid-burger kapot. Als u al lang van uw pensioen geniet, is de generatie na u nog bezig de scherven te lijmen. Als dit college op deze voet blijft doorgaan, is er straks geen sociale cohesie meer over in Nieuwegein.
Wij zien niet goed in wat de voorstellen van Elzinga te maken hebben met het geformuleerde beleidsdoel dat de overheid er voor de burger is. De voorstellen van Elzinga zoals die op korte termijn naar ons toekomen, zullen vooral politiek-bestuurlijke verandering brengen. Het zijn voorstellen om college en raad te ontvlechten. Wij willen zeker meewerken aan een experiment. Echter alleen als de raad alle middelen ter beschikking krijgt om de controlerende taak te kunnen uitvoeren. Bijvoorbeeld: een raadslid dat de commissie voorzit, zal extra tijd nodig hebben om die vergadering technisch voor te bereiden. Voor een goede controle van het college door de raad is een gemeentelijke rekenkamer nodig en een griffier voor de raad, noem maar op, alles kost geld. En wie zal dat betalen?
Laat het klip en klaar zijn: GroenLinks werkt niet mee om burgemeester en wethouders meer bevoegdheden te geven zonder dat de democratie versterkt wordt. Dat moet het leidend beginsel zijn. Het kan niet zo zijn dat de leiding wordt versterkt en de basis verzwakt. Hier ligt een prachtige, doch zware klus voor onze nieuwe burgemeester die de voortrekker in deze zal moeten zijn en ieders belang in het oog moet houden, met name dat van de burgers.
De meeste aandacht lijkt voor de Binnenstad te zijn. Ook GroenLinks vindt een gezellige Binnenstad belangrijk. Let wel, een gezellige Binnenstad. Maar men heeft zich zo krampachtig vastgebeten op de plannen dat de gezelligheid er al vanaf is voordat we er ook maar een hapje en een drankje hebben kunnen nuttigen. Ook het afgelopen jaar hebben we weer kunnen ervaren dat er meer gesloopt wordt dan alleen woningbouw. Goede verstandhoudingen bijvoorbeeld met de inwoners en instellingen, en onze reservekas. De wijze waarop er wordt doorgedenderd, kan niet anders dan straks tot enorme teleurstellingen leiden. De externe bureaus maken de plannen, u geeft het geld uit en straks zijn het de projectontwikkelaars die de winst opstrijken. Nieuwegein zit met een blinkende spic en span ogende Binnenstad. Maar wel één waar geen hondje meer mag lopen! Wij hebben in de plannen nog niet de warmte kunnen voelen die u ons beloofd heeft. We zien dat er goede dingen worden afgebroken in het kader van 'Ruimte maken' en we hebben geen garantie dat er ook maar iets waardevols voor terugkomt. Vandaar dat wij een motie indienen om een moment van bezinning in te bouwen.
Jaren geleden was het gehele gemeentelijk apparaat bestuurlijk en ambtelijk gefocust op het aantrekkelijker maken van de gemeente als leefstad. We waren immers uitgebouwd en nu ging het erom dat de gemeente als leefgemeenschap aantrekkelijker moest worden. De achterliggende agenda was misschien al wel dat Binnenstadsplannen moesten worden gemaakt. Er waren vast al enkele projectontwikkelaars langs geweest om de gemeente te wijzen op braakliggende stukken grond in het stadscentrum. Want ineens, vlak voor de verkiezingen van 1998, komen er besloten werkvergaderingen waar Jan Laan met een showtje iedereen enthousiast probeert te krijgen voor de enorme kantoorgebouwen en futuristische buitenruimten, terwijl het nieuwe gemeentehuis, dat op het punt stond gebouwd te worden, was uitgegomd. GroenLinks was de klokkenluider maar stond nog alleen. Dat is nu wel anders. Vanaf dat moment werd er helemaal geen woord meer gerept over meer aandacht hebben voor de mens in Nieuwegein. Ineens was alles gericht op de nieuwe Binnenstad en zijn randgebieden. Maar dan alleen voor zover dat ze een smet zouden kunnen werpen op het glanzende imago van de nieuwe Binnenstad.
Wat blijkt ondertussen? De straten worden nauwelijks geveegd, de plantsoenen verdwijnen als snipper-groen voor de zon, bibliotheek en theater moeten bezuinigen, goede sportvoorzieningen worden afgebroken om later weer opgebouwd te worden. Waar nu de buizerd nog op zoek is naar zijn prooi, wordt een wijk neergezet. Een projectontwikkelaar zet woningen neer voor marktprijzen, op grond die al eerder door deze gemeente aan de eigenaar van de golfclub was verkocht voor de prijs van grasland.
Zo worden in Nieuwegein de rijken steeds rijker, de huizen steeds duurder en luxer, worden er goede en grote sociale woningen gesloopt, moeten kleinverdieners uit de eengezinswoning naar een flat en klagen de scholen dat hun leerlingen ernstig in de knel zitten. Van enkele basisscholen ontvingen wij een brief waarvan het kippenvel over je rug loopt als je leest met welke problemen zij te maken hebben. Dat er snel hulp geboden moet worden is voor GroenLinks zo klaar als een klontje.
GroenLinks heeft twee jaar geleden een voorstel 'Nieuw beleid' ingediend om een formatieplaats voor een maatschappelijk werkende ter beschikking te stellen aan de scholen. Dit werd afgewezen door het college. Men zou het inbrengen in het overleg met de GGD en die zou bezig zijn met een projectvoorstel aangaande onze wens. Het hele jaar hebben wij keurig onze beurt afgewacht, maar verder niets gehoord. Vorig jaar heeft GroenLinks, bij monde van de heer Carton, tijdens de algemene beschouwingen een motie ingediend om nogmaals op het belang van een spoedige aanstelling van een maatschappelijk werker te wijzen. Toen werd dat door de PvdA wethouder afgewezen met als dooddoener dat wij er dan een budget voor moesten aangeven. En dat terwijl we het hele jaar aan het lijntje zijn gehouden.
In tweede termijn deed de wethouder de toezegging er in de commissie onderwijs inhoudelijk op terug te komen en met elkaar te bepalen of de politieke barometer goed staat. Het hele jaar weer niks, voorzitter.
Onlangs is door GroenLinks in de commissie onderwijs gevraagd: "Komt er nog wat van?". "Nou, de wethouder zou het wel op de lijst met afspraken zetten." Wie schetst onze verbazing meneer de voorzitter, toen de fractie van de portefeuillehouder een prio van fl. 35.000,- indiende voor het schoolmaatschappelijk werk.
De PvdA heeft zich hier niet van zijn meest hoffelijke kant laten zien. Het college trouwens, waar zij toch twee van de vijf wethoudersposten bezet, wijst het wederom af. Nu met het argument dat het maar uit het Algemeen Maatschappelijk Werk moet komen onder het adagium "Oud voor nieuw". En nu ligt hier de noodkreet van enkele onderwijsmensen. Als u twee jaar geleden had geluisterd, toen GL vroeg geld vrij te maken als preventie tegen dit soort problemen, was deze brief nu niet nodig geweest.
Voorzitter, wij zullen weer een voorstel indienen. Ditmaal trekken wij hem niet in op toezeggingen van de wethouder en wij hebben er dekking voor. De politieke barometer staat gunstig, want na GroenLinks heeft zich ook het CDA aangemeld als voorstander van het school-maatschappelijk werk en getuige de prio ook de PvdA-fractie. Het zou ons zeer verbazen als de rij voorstanders niet groter zou worden.
Voorzitter, over de begroting nog het volgende. Wij maken ons zorgen over de OZB-operatie. De wethouder van financiën heeft toegezegd te komen met de actuele stand van zaken. Bij ons leeft de vraag of wij een eventuele schade, als gevolg van mogelijke vertraging, kunnen verhalen op enige partij? Kunt u ons daar nadere mededeling over doen?
De treurige verhalen van 1999 en 2000 als onderbouwing van 'Ruimte Maken' moeten minstens voor het jaar 2001 wel erg rigoureus worden bijgesteld. Terwijl er alles aan is gedaan om de meevallers zo gering mogelijk te presenteren en dreigende tegenvallers nu al te compenseren, zoals bijvoorbeeld een miljoen extra voor de salarispost en fl. 800.000 voor mogelijke tegenvallers bij de OZB, blijft er een aanmerkelijk positief saldo over. GroenLinks heeft, geschrokken door de alarmerende berichten over grote tekorten, zich ingehouden bij de voorstellen 'Nieuw beleid'. We hebben leuke dingen aangedragen voor weinig geld. We waren dan ook uitermate verbaasd dat de collegepartijen en het college nog het meeste geld willen uitgeven. Het valt blijkbaar mee.
Een van de voorstellen van GroenLinks is het uitgeven van een kunstgids; er is nu toegezegd dat hij in 2001 zal uitkomen. We wachten nadere voorstellen af. Een ander idee van GroenLinks was een publieksvriendelijke vormgeving te ontwerpen voor de officiële aankondiging van de gemeente. Toegezegd is dat dit wordt meegenomen. We hopen er spoedig iets van terug te zien. Het derde punt was de trouwlocatie. GroenLinks wil een grotere vrijheid voor het bruidspaar om aan te wijzen waar ze willen trouwen. Dit is volgens ons nog actueler geworden nu ook de trouwzaal in dit tijdelijk gemeentehuis niet die uitstraling heeft die je mag verwachten. Vandaar dat wij toch maar met een motie komen.
Meneer de voorzitter, wij bedanken iedereen binnen en buiten het gemeentehuis voor de samenwerking. Wij hebben u dit jaar als nieuwe burgemeester mogen verwelkomen, onze verwachtingen zijn hoog gespannen. Gezien de voornemens van het college zal het weer een zwaar jaar worden.
GroenLinks is er klaar voor.